İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

LUGAT: AÇMAK, ADAMCASINA, ÂŞİYÂN

Şemseddin Sâmi’nin eseri, Kamûs-i Türkî’den üç kelimemiz: Açmak, adamcasına, âşiyân.

“açmak”

Açmak:

Kapalı şeyi feth ve küşâd etmek: Kapıyı açmak. (1) Örtülü şeyden örtüyü kaldırmak: Baş açmak. (2) Katlanmış şeyi çözmek: Boğça/bohça, bayrak açmak. (3) Delmek, kazmak: Delik, kuyu açmak. (4) Bir şeyden mevâni’ (maniler/engeller) def’ edip serbest bırakmak: Yol açmak. (5) Tıkalı şeyden tıkacı çıkarmak: Şişe, boru açmak. (6) Genişletmek, tevsi’ etmek: Odayı, bağçe/bahçe, meydanı açmak. (7) Kazıp, hars ve ziraat etmek, işlemek: Tarla, arazi açmak. (8) Aralığı tevsi’ edip seyrekleştirmek: Parmaklığı açmak. (9) Yufka haline komak: Hamur açmak. (10) Tathir etmek, temizlemek: Çamaşırı açmak. (11) Cila ve perdaht (parlaklık) vermek. (12) Umuma aid bir bina te’sis ve idare etmek: Mekteb, tiyatro açmak. (13) İzah ve tafsil etmek: İbareyi, sözü açmak. (14) Dermiyan etmek: Söz, bahs açmak. (15) Emniyet edip söylemek, keşf-raz etmek: Bana bir şey açmadı. (16) Çözmek, hal etmek: Düğüm açmak.

Adım açmak= Acele ile yürümek.

Ağız açmak= Söylemek: İtale-i lisan etmek.

Ağız açmamak= İhtiyar-ı sükun etmek.

İştiha açmak= İştiha getirmek.

El açmak= Dilenmek.

Baş açmak= Beddua etmek.

Bayrak açmak= Kıyam etmek.

Çığır açmak= Yeni bir tarz ve usul icad etmek.

Defter açmak= İane (muavenet-yardım) toplamak.

Fal açmak= Tefe’ül etmek.

Kapı, yol açmak= Bir işte başkalarına numune olmak.

Kalem açmak= Yontmak.

Göz açmak= Teyakkuz ve basiret üzere bulunmak, gaflet etmemek.

Fiil-i lazım:

Yapraklanmak: Çiçek, ağaç açmak. (1) Berrak ve bulutsuz olmak: Hava açmak istemiyor. (2) Celallenmek. (3) Açığa varmak, engine açılmak: Gemi açdı. (4)

“adamcasına”

Adamcasına:

İnsaniyete yakışır suretde, insaniyetle.

“âşiyân”

Âşiyân:

Kuş yuvası. Mecaz: Mesken, ikametgâh. Bu ma’nâda terkibata da girer: Firdevs-i âşiyân=cennet-mekân.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir